Geçen kuzenimle sohbet ederken sana bir video izleteceğim dedi ve 1920'li yıllarda çekilmiş bir video açtı.
Video psikolog John Watson'ın bir deneyinin görüntülerini içeriyor. Deney klasik koşullanma üzerine, korkuların doğuştan mı yoksa koşullanma yoluyla mı edinildiğini inceliemek amacıyla yapılıyor. Olayı ilginç kılan ve benim videoyu izlemek istememe sebebim denek olarak 9 aylık bir bebeğin kullanılıyor olması. Denek olup olmayacağı konusunda iradesi bulunmayan bir bebeğin denek olarak kullanılması bana utanç verici geldi. Videoyu izlemedim ama ilk defa duyduğum bu olayı internette biraz araştırınca bilim dünyasının da benimle aynı kanıda olduğunu gördüm. Psikolojinin en etik dışı deneyleri arasında sayılıyormuş.
Okuduklarıma göre olay şu şekilde gerçekleşiyor. Minik Albert fakir bir ailenin 9 aylık bebeği. Annesi hastanede sütünü satarak para kazanıyor. Annesinin bu hastane ziyaretleri sırasında Watson denek olarak Albert'i seçiyor ve bir miktar para karşılığı Albert'in annesini de ikna ettikten sonra ekibiyle birlikte deneyi gerçekleştiriyorlar. Öncelikle minik bebeğe çeşitli hayvanlar gösteriliyor ve bebek bu hayvanlara karşı olumsuz bir tepki vermiyor, korkmuyor ve onlarla oynuyor. Daha sonra bebek hayvanları sevmeye kalktığında -sanırım ilkinde beyaz bir fare ile oynatıyorlar- Watson ve arkadaşları ürkütücü sesler çıkartıyorlar. İki çekicin birbirine sürtmesi gibi. Bebek tepki olarak hayvanla oynamayı kesiyor ağlamaya başlıyor. Daha sonra çocuk tekrar fare ile oynamaya kalktığında aynı sesler çıkartılıyor. Bu böyle tekrarlanıyor ve bebekte fareye karşı bir koşullanma oluşuyor. Daha sonra bu beyaz ve tüylü başka şeylerle de deneniyor ve en sonunda çocuk beyaz ve tüylü varlıklara karşı korku hissediyor ve tetikte bekliyor. (videoyu izlemedim.bebeğin güzel yüzünü görünce izlemek istemedim hiç. Okuduklarımdan yola çıkarak anlattım burada. Zaten "Little Albert Experiment" diye geçiyor. Aratınca videoya ulaşılacağınıza eminim.
Bu deneyler birkaç gün sürüyor ve rivayete göre Albert'in annesi bebeğine yapılanları öğrenince deneyin devam etmesine izin vermiyor ve bebeğini alıp gidiyor. Bu durumda Albert iyileştirilmeden, edindiği koşullanma ile kalıyor. Ve yine rivayete göre 7 yaşına gelmeden Albert beynindeki bir rahatsızlıktan dolayı hayata gözlerini yumuyor. Bu rahatsızlığın (beynin su toplaması diye okudum bir yerde) yapılan bir deneyle alakası var mıdır bilemeyeceğim ama eğer öldüyse 7 yaşına kadar ölmediyse yaşamı boyunca bu deneyin Albert üzerindeki etkileri felaket olmuştur diye düşünüyorum. Zavallı Minik Albert.
